Asiad 20: Teqball và Karate cùng mở hàng HCĐ cho đoàn thể thao Việt Nam trong ngày 20/9

Trên mặt bàn teqball uốn cong, quả bóng không được chạm đất, cũng không được chạm tay. Mỗi lần chạm bóng đều phải bằng chân, đầu hoặc ngực. Ở trận tranh HCĐ nội dung đôi nam nữ tại Asiad 20, Nguyễn Hoàng Minh Tân và Trịnh Gia Nghi giữ đúng nguyên tắc ấy suốt hai ván, đánh bại cặp Dsouza Quimcy Joaquim và Beg Mohamed Anas Imran của Ấn Độ với tỷ số 2-0. Tấm HCĐ đầu tiên của đoàn thể thao Việt Nam tại đại hội đến từ một môn mà phần lớn khán giả trong nước chưa từng ngồi xem trọn một trận. Trước khi bàn tới ý nghĩa của tấm huy chương, cần đặt đúng bối cảnh. Teqball là môn thể thao kết hợp những yếu tố của bóng đá và bóng bàn. VĐV thi đấu trên một chiếc bàn cong, dùng mọi bộ phận cơ thể trừ tay và cánh tay để đưa bóng sang phần sân đối phương. Ở nội dung đôi, khả năng kiểm soát bóng, phản xạ, kỹ thuật cá nhân và sự phối hợp ăn ý giữa hai người là điều kiện bắt buộc. Một pha xử lý lệch nhịp khiến đồng đội đứng sai vị trí và mất luôn điểm. Môn thể thao này lần đầu tiên được đưa vào chương trình thi đấu ở Asiad 20. Với Việt Nam, đó là vùng đất hoàn toàn mới: chưa có hệ thống giải quốc gia dày dặn, chưa có nhiều thế hệ VĐV kế cận, và quan trọng hơn, chưa có mốc so sánh lịch sử nào để biết đâu là ngưỡng thành tích thật. Dữ liệu chỉ im lặng cho đến khi người ta hỏi đúng câu. Với teqball Việt Nam, câu hỏi đúng ở Asiad 20 là liệu đoàn có thể chen vào nhóm giành huy chương ngay lần đầu xuất hiện. Câu trả lời đến chỉ trong một buổi thi đấu. Ở nội dung đôi nam nữ, Minh Tân và Gia Nghi không chỉ thắng. Họ thắng theo cách của người đã chuẩn bị. Tỷ số 2-0 trước cặp Ấn Độ cho thấy họ kiểm soát nhịp trận từ đầu, không để đối thủ kéo vào loạt điểm dài — vốn là nơi sai số tích lũy và tâm lý dễ vỡ. Trong teqball đôi, sai số không đến từ một cú đánh hỏng mà từ một nhịp di chuyển chậm nửa bước. Cặp Việt Nam giữ được nhịp đó qua cả hai ván, và đó là lý do tấm HCĐ không phải chuyện may mắn. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, teqball đôi nam nữ có một đặc thù dễ bị bỏ qua: người chạm bóng cuối không phải người quyết định điểm. Điểm được quyết định bởi người di chuyển trước đó, người tạo khoảng trống để đồng đội có góc đánh. Một cặp thắng 2-0 thường là cặp hiểu nhau ở tầng vị trí, chứ không phải cặp có cá nhân mạnh hơn. Đặt vào bối cảnh một môn mới với Việt Nam, việc Minh Tân và Gia Nghi phối hợp được ở tầng đó ngay lần đầu dự Asiad là tín hiệu đáng ghi nhận hơn chính tỷ số. Ở góc độ cấu trúc giải đấu, việc teqball được đưa vào Asiad 20 với nhiều nội dung — đôi nam, đôi nữ, đôi nam nữ — tạo ra nhiều cửa giành huy chương hơn cho các đoàn có nền tảng bóng đá tốt. Việt Nam nằm trong nhóm đó. Nhưng cửa mở không có nghĩa là bước vào được. Cái quyết định là chất lượng chuẩn bị cho một môn chưa có truyền thống, và ở nội dung đôi nam nữ, chất lượng đó đã được chứng minh bằng một trận thắng không đối thủ nào bắt bài được. Nhưng bức tranh trong ngày 20/9 không trọn vẹn. Ngay sau tấm HCĐ của Minh Tân và Gia Nghi, đội tuyển Teqball Việt Nam bỏ lỡ cơ hội giành thêm huy chương khi Bá Trường Giang và Lê Anh Khoa để thua cặp đôi Iraq ở trận tranh HCĐ nội dung đôi nam. Một tấm huy chương nữa nằm trong tầm tay và đã tuột mất. Tôi theo dõi diễn biến này với thói quen ghi chép như một hồ sơ trọng tài: không phán xét ngay, chỉ ghi lại thời điểm, đối thủ, tỷ số và bối cảnh. Sự trì hoãn đó không phải để né tránh, mà để giữ cho phép so sánh còn nguyên giá trị về sau. Ở môn Karate, VĐV Bùi Ngọc Nhi giúp đoàn thể thao Việt Nam giành thêm một tấm HCĐ ở nội dung Kata biểu diễn cá nhân nữ trong buổi sáng cùng ngày. Con đường đến tấm huy chương đáng được kể theo trình tự, vì nó cho thấy cách một VĐV xử lý thất bại đầu tiên. Ngọc Nhi thua võ sĩ chủ nhà Nhật Bản Ono Maho với tỷ số 0-5 ở trận mở màn. Sau đó, cô lần lượt đánh bại Choi Haeun của Hàn Quốc với tỷ số 5-0 và Leong Wai Yee Shannon của Singapore với tỷ số 4-1 để giành HCĐ. Điều đáng chú ý nằm ở khoảng cách giữa các tỷ số. Từ 0-5 đến 5-0 chỉ trong vài lượt đấu. Trong Kata, điểm số không phản ánh sức mạnh thể chất mà phản ánh độ chính xác của từng động tác và cách ban giám khảo chấm tính nhất quán. Một VĐV bị chấm thấp ở trận đầu vẫn có thể được chấm cao ở trận sau nếu đường biểu diễn được siết lại. Sai lầm đầu tiên không phải để quên, mà để làm mốc so sánh. Trận thua 0-5 trước Ono Maho trở thành cột mốc để đo hai trận thắng phía sau, và cách Ngọc Nhi vượt qua nó nói nhiều hơn bản thân tấm huy chương. Đây là thành tích đáng chú ý của Ngọc Nhi sau những dấu ấn tại SEA Games 33 và các giải trẻ châu Á. Kinh nghiệm thi đấu ở các giải trẻ giúp cô không sụp đổ sau trận thua đầu tiên — điều mà nhiều VĐV trẻ mắc phải khi lần đầu bước ra đấu trường châu lục. Ở Asiad 20, nữ võ sĩ Việt Nam vẫn còn cơ hội tranh thêm huy chương khi cùng các đồng đội bước vào tứ kết Kata đồng đội nữ, gặp Nepal vào ngày 22/9. Sau gần nửa ngày thi đấu, đoàn thể thao Trung Quốc vươn lên đứng đầu bảng tổng sắp huy chương với 2 HCV, 4 HCB và 1 HCĐ. VĐV Lin Xinyu ở nội dung ba môn phối hợp nữ là người mang về tấm HCV đầu tiên cho Trung Quốc tại Asiad 20. Đoàn chủ nhà Nhật Bản xếp thứ hai với 2 HCV và 3 HCĐ. Macao, Hàn Quốc và Kazakhstan đều đã có 1 HCV, lần lượt xếp thứ ba đến thứ năm. Đoàn thể thao Việt Nam tạm xếp thứ chín với hai tấm HCĐ. Có một cách đọc dễ chịu hơn về ngày 20/9: hai tấm HCĐ, hai môn khác nhau, một buổi thi đấu được xem là thành công. Cách đọc đó không sai, nhưng nó bỏ qua phần khó nhất của câu chuyện. Ở cả teqball lẫn karate, vị trí thứ ba tại Asiad thường không phải kết quả của một trận thắng đẹp, mà là kết quả của việc không để thất bại đầu tiên kéo dài. Minh Tân và Gia Nghi thắng trận tranh HCĐ sau khi đã hết cơ hội tranh HCV. Ngọc Nhi thắng hai trận sau khi đã thua 0-5. Tấm huy chương ở đây là phần thưởng cho khả năng phục hồi trong thời gian ngắn, chứ không phải cho đỉnh cao phong độ. Ở chiều ngược lại, việc Bá Trường Giang và Lê Anh Khoa thua cặp Iraq cho thấy mức độ cạnh tranh ở teqball châu lục không hề thấp. Một đoàn mới tham dự lần đầu có thể giành huy chương ở một nội dung và trắng tay ở nội dung khác trong cùng buổi sáng. Sự chênh lệch ấy không nằm ở nền tảng thể lực mà nằm ở kinh nghiệm thi đấu đỉnh cao, thứ chỉ tích lũy được qua các trận có tính quyết định. Và có một điểm mà bảng tổng sắp không nói ra. Teqball lần đầu xuất hiện ở Asiad, nghĩa là mọi đoàn đều xuất phát gần như cùng vạch. Một tấm HCĐ ở môn mới không thể so sánh trực tiếp với một tấm HCĐ ở môn đã có bề dày hàng chục năm. Teqball có lợi thế của người đến sớm, nhưng cũng mang rủi ro của người chưa có chuẩn mực. Khi chưa có mốc so sánh, rất khó biết tấm huy chương này là khởi đầu của một hệ thống hay chỉ là một lần bùng nổ đơn lẻ. Đó là câu hỏi mà chỉ những mùa giải tiếp theo mới trả lời được. Đoàn thể thao Việt Nam tạm xếp thứ chín với hai tấm HCĐ, và ngày thi đấu 22/9 sẽ mang lại câu trả lời rõ hơn khi đội Kata đồng đội nữ gặp Nepal ở tứ kết. Sân cỏ trống vẫn giữ nguyên luật; người ta chỉ nhìn rõ hơn khi không có ồn ào. Với teqball, câu hỏi lớn hơn không nằm ở tấm huy chương đầu tiên, mà ở việc liệu môn này có được đầu tư đủ để trở thành điểm cộng ổn định trong các kỳ đại hội tiếp theo. Với karate, câu hỏi nằm ở chỗ liệu Ngọc Nhi có biến khoảnh khắc này thành bệ phóng cho một chu kỳ thi đấu dài. Trọng tài không tạo ra lỗi, họ chỉ ghi nhận những gì luật đã có sẵn — và ở Asiad 20, luật đã ghi nhận hai tấm HCĐ cho đoàn Việt Nam.