Milan thua Benfica 0-2: Amorim, sơ đồ 3-4-2-1 và khoảng trống ở một phần ba cuối sân

Có một loại bàn thua mà tôi chỉ nhận ra sau khi dựng lại toàn bộ chuỗi quyết định. Nó không nằm ở pha dứt điểm cuối cùng, mà nằm ở đường chuyền thứ hai trước đó.

Trận Milan tiếp Benfica ở Europa League kết thúc với tỷ số 0-2 ngay trên sân nhà San Siro. Khi tách riêng từng tình huống để xem lại, thứ đập vào mắt không phải là những pha cản phá của Anatoliy Trubin, cũng không phải những cú dứt điểm bị chặn. Milan mất bóng ở đúng những khu vực mà mất bóng đồng nghĩa với việc khung thành của họ bị phơi ra. Với người làm nghề phân tích, đây là dạng lỗi khó sửa nhất, vì nó thuộc về cấu trúc chứ không thuộc về một cá nhân nào. Hai trận liền, Milan đều để đối thủ dẫn trước hai bàn. Bàn thua không đến từ một sai lầm đơn lẻ. Nó đến từ một hệ thống đang tự gây khó cho chính mình.

Ruben Amorim được bổ nhiệm dẫn dắt Milan từ tháng Sáu, kế nhiệm vị trí mà Allegri để lại. Điểm đáng chú ý: Milan trở lại đấu trường châu Âu sau một mùa giải vắng mặt. Điều đó có nghĩa quỹ trận đấu dày hơn, lịch thi đấu căng hơn, và kỳ vọng cũng cao hơn.

Ba trận gần nhất của Milan là hòa Juventus, hòa Lazio và thua Benfica. Không thắng. Nhìn vào danh sách đối thủ, đây là chuỗi khó chứ không phải chuỗi dễ, và Amorim hoàn toàn có lý khi nhắc đến điều đó. Nhưng cách thua mới là thứ đáng bàn.

Amorim đến Italy mang theo một định kiến đã bám lấy ông từ thời còn ở Manchester United: ông bị chỉ trích vì được cho là quá cứng nhắc với sơ đồ 3-4-2-1. Đây là hệ thống gồm ba trung vệ, bốn cầu thủ ở hành lang và tuyến giữa, hai hộ công phía sau một tiền đạo. Nó đòi hỏi rất nhiều ở hai cánh và ở hai hộ công — những vị trí phải vừa tạo chiều rộng, vừa xâm nhập vòng cấm, vừa lùi về hỗ trợ khi mất bóng.

Milan khởi đầu mùa giải với cấu trúc tương tự. Vậy nên vấn đề không nằm ở chỗ hệ thống nào đẹp hơn, mà ở chỗ Milan có đủ nhân sự để vận hành nó hay không.

Amorim nói một câu mà tôi cho là quan trọng nhất trong toàn bộ những phát biểu sau trận: Milan tạo ra nhiều vấn đề cho chính mình khi đang kiểm soát bóng hơn là khi đối thủ cầm bóng. Ông nói thêm rằng các tình huống mất bóng xảy ra ở những vị trí nguy hiểm cho khung thành của họ.

Đây là một chẩn đoán rất cụ thể, và nó khớp với những gì tôi thấy khi xem lại. Vấn đề lớn nhất của Milan không nằm ở khâu phòng ngự. Nó nằm ở khâu triển khai bóng.

Trong một hệ thống ba trung vệ, hai hậu vệ biên phải dâng rất cao để tạo ưu thế số lượng ở tuyến giữa. Khi bóng mất ở khu vực ấy, Milan không còn đủ người để bảo vệ khoảng không gian phía sau lưng hàng thủ. "Rest defence" — khả năng phòng ngự trong lúc đang tấn công — là khái niệm chỉ cấu trúc mà một đội duy trì khi cầm bóng. Milan đang yếu ở đúng khái niệm đó.

Những con số cơ bản nói lên phần nào câu chuyện: hai trận liên tiếp bị dẫn trước hai bàn, ba trận không thắng, một thất bại 0-2 trên sân nhà ở đấu trường châu Âu. Nhưng những con số ấy không chỉ ra được nguyên nhân. Muốn thấy nguyên nhân, phải xem lại cách Milan mất bóng.

Vấn đề thứ hai nằm ở một phần ba cuối sân. Amorim thừa nhận Milan thiếu khả năng sáng tạo gần vòng cấm và không tạo đủ cơ hội, dù ban huấn luyện đã cố xây dựng các bài phối hợp để đưa bóng vào khu vực cấm địa nhiều hơn. Đây là điểm mấu chốt: nếu vấn đề chỉ là dứt điểm kém, nó thuộc về cá nhân. Nếu vấn đề là không tạo được cơ hội, nó thuộc về cách tổ chức tấn công.

Christian Pulisic vào sân từ ghế dự bị trong trận gặp Benfica. Việc một cầu thủ tấn công quan trọng bậc nhất của Milan không có mặt trong đội hình xuất phát có thể xuất phát từ vấn đề thể lực, từ chiến thuật xoay tua, hoặc từ quyết định chuyên môn. Nhưng đặt cạnh vấn đề sáng tạo kéo dài, đây là một biến số đáng theo dõi.

Ở chiều ngược lại, tín hiệu tích cực duy nhất là Diego Moreira: vào sân từ ghế dự bị trong hiệp một trận gặp Lazio và ghi hai bàn, giúp Milan ngược dòng. Một cầu thủ có thể thay đổi cục diện từ băng ghế là tài sản. Nhưng một đội bóng thường xuyên phải chờ đến giờ nghỉ mới sửa được sai sót thì đang phụ thuộc vào may mắn nhiều hơn vào thiết kế.

Điều đáng lo nhất là sự lặp lại. Amorim nói hiệp một trận Benfica Milan không thực sự "ở trong trận đấu", và đó là trận thứ hai liên tiếp họ gặp vấn đề trong hiệp một. Một lần là tai nạn. Hai lần là mô thức.

Phần lớn những lời chỉ trích nhắm vào sơ đồ 3-4-2-1. Tôi cho rằng đó là cách đọc sai vấn đề.

Ba trung vệ không tự động khiến một đội mất kiểm soát hiệp một. Điều khiến Milan mất kiểm soát là cách họ chuẩn bị cho hiệp một, và cách họ bố trí người khi đang cầm bóng. Nếu Milan chuyển sang 3-5-2 mà vẫn giữ nguyên cấu trúc phòng ngự khi tấn công lỏng lẻo, họ sẽ gặp đúng vấn đề ấy, chỉ với hình dạng khác.

Amorim nói ông sẵn sàng thích nghi và có thể thay đổi mọi lúc. Nhưng tự thân việc thay đổi không phải là giải pháp. Có một khoảng cách giữa việc thích nghi vì bị buộc phải thích nghi và việc thích nghi như một phương án đã được thiết kế sẵn. Phát ngôn của ông cho thấy sự thích nghi hiện tại mang tính phản ứng nhiều hơn là kiến trúc.

Và đây là điểm những người hâm mộ thường bỏ qua: các học thuyết chiến thuật được đánh giá cao hay thấp hoàn toàn phụ thuộc vào việc chúng ta chọn khung hình nào để làm điểm quy chiếu. Nhìn vào sơ đồ, ta thấy sự cứng nhắc. Nhìn vào chuỗi mất bóng, ta thấy một vấn đề khác hẳn. Tôi tìm thấy sai lầm không phải ở trung tâm sân, mà ở mép khung hình.

Áp lực đang tăng lên Amorim, và ở môi trường truyền thông Italy, nó sẽ tăng rất nhanh nếu Milan không thắng trận tiếp theo. Nhưng hai tháng làm việc là một mẫu quá nhỏ để kết luận về một học thuyết. Điều đáng theo dõi không phải là việc Milan có thắng hay không, mà là hiệp một của họ có thay đổi hay không — vì một mô thức chỉ bị phá vỡ khi ai đó thay đổi cấu trúc trước khi trận đấu kịp thay đổi chính mình.

Chúng ta tưởng mình đang đi tìm câu trả lời về sơ đồ, hóa ra lại đang đi tìm câu trả lời về tính nhất quán trong khâu chuẩn bị trận đấu.