Mai Trung và Đan Quyết: 10 mét đầu tiên của một cuộc đua dài 42 cây số tại VM Nghệ An 2026

Đúng 3h00 ngày 27/9/2026, khi đồng hồ điện tử trên cổng xuất phát tại Quảng trường Hồ Chí Minh vừa nhảy sang con số tròn trịa, ba bóng áo tách khỏi khối runner đang còn ngái ngủ. Đan Quyết, Đào Bá Thành và Mai Trung. Ba cái tên, ba dáng chạy, ba chiến lược khác nhau, cùng lao vào bóng tối của đại lộ Vinh - Cửa Lò trước khi mặt trời kịp ló dạng. Mười phút sau, chỉ còn hai người song hành. Sau 3h10, Mai Trung dẫn trước Đan Quyết khoảng 10 mét. Một khoảng cách mà nếu đứng trên khán đài nhìn xuống, bạn sẽ tưởng họ đang chạy cùng nhau. Nhưng trong marathon, 10 mét ở km thứ 5 có thể là 10 giây. Còn 10 mét ở km 35 là cả một vực thẳm.

Ở nội dung nữ, kịch bản diễn ra theo chiều ngược lại với dự đoán của số đông. Mỹ Hiền, runner chủ nhà sinh hoạt tại câu lạc bộ Nghệ An Runners, tạm dẫn đầu với kỷ lục cá nhân 3 giờ 07 phút 39 giây. Cô không phải cái tên được nhắc nhiều nhất trên các diễn đàn chạy bộ trước giờ xuất phát. Nhưng đúng như cách một lớp trầm tích chỉ lộ ra khi người ta đào đúng chỗ, Mỹ Hiền xuất hiện ở vị trí dẫn đầu đúng lúc người ta ít ngờ nhất.

Tôi ngồi ở khu vực trạm tiếp nước km thứ hai, tay cầm cuốn sổ ghi chép đã sờn mép, mắt dán vào màn hình điện thoại theo dõi GPS thời gian thực. Và tôi tự hỏi: liệu đây có phải là lần đầu tiên trong nhiều năm trở lại đây, một giải marathon ở Việt Nam cho chúng ta thấy rõ đến vậy ranh giới mong manh giữa người dẫn đầu và người bám đuổi?

Đây là VnExpress Marathon Grand Tour Nghệ An 2026. Lần đầu tiên giải đấu đặt chân lên quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh. Và có lẽ, cũng là lần đầu tiên một giải marathon tại miền Trung khiến tôi phải ngồi lại, ghi chép, và tự vấn về cách chúng ta đang đọc một cuộc đua 42 km.

Bối cảnh: Một giải đấu được thiết kế để phá kỷ lục cá nhân

VM Nghệ An 2026 diễn ra với bốn cự ly quen thuộc: 5km, 10km, 21km và 42km. Tất cả vận động viên đều xuất phát từ khu vực Quảng trường Hồ Chí Minh và về đích trên đường Trường Thi, đoạn giao với đường Lê Văn Hưu. Đây là cấu trúc đường chạy điển hình của hệ thống VnExpress Marathon: một điểm xuất phát trung tâm, một cung đường tỏa ra ngoại vi, và một điểm về đích mang tính biểu tượng.

Nhưng điều khiến VM Nghệ An 2026 khác biệt không nằm ở cấu trúc. Nó nằm ở cung đường.

Cự ly 42 km xuất phát lúc 3h. Từ Quảng trường Hồ Chí Minh, runner chạy qua Hồ Tùng Mậu, Trường Thi, Đại lộ Lê Nin rồi nối vào Đại lộ Vinh - Cửa Lò. Sau khoảng 16 km, cung đường tiếp tục đưa vận động viên về tuyến Bình Minh, chạy qua khu vực ven biển Cửa Lò và quay đầu tại đoạn Cửa Xá. Với cự ly 21km, runner xuất phát lúc 4h, theo tuyến Hồ Tùng Mậu - Trường Thi - Đại lộ Lê Nin rồi chạy thẳng trên Đại lộ Vinh - Cửa Lò. Sau khi quay đầu ở khoảng km 11, vận động viên trở lại theo hướng trung tâm và về đích trên đường Trường Thi. Cự ly này có hai mốc COT, ở km 10 lúc 5h40 và km 16,9 lúc 6h50. Đường chạy đóng lúc 7h30. Cự ly 10km xuất phát lúc 5h, đi từ Quảng trường Hồ Chí Minh qua Hồ Tùng Mậu, Trường Thi và Đại lộ Lê Nin, vào Đại lộ Vinh - Cửa Lò rồi quay đầu ở khoảng km 5. Runner trở lại theo cung đường cũ để về đích. Cự ly này có một mốc COT ở km 6 lúc 6h15, đường chạy đóng lúc 7h. Cự ly 5km diễn ra hoàn toàn trong khu vực trung tâm. Sau khi xuất phát lúc 6h, vận động viên chạy qua Hồ Tùng Mậu, Trường Thi, lên Đại lộ Lê Nin rồi quay đầu, trở lại Trường Thi và về đích tại đoạn giao Lê Văn Hưu. Cự ly này không có COT, đường chạy đóng lúc 7h15.

Điều tôi chú ý nhất trong bảng phân bổ thời gian này là cự ly 42 km xuất phát sớm hơn 21km một tiếng, và sớm hơn 10km hai tiếng. Trên lý thuyết, điều này giúp phân tách dòng runner, tránh ùn tắc tại các trạm tiếp nước. Nhưng trên thực tế, nó tạo ra một hiệu ứng tâm lý thú vị: những người chạy full marathon bước vào cuộc đua khi thành phố còn say ngủ. Họ chạy trong bóng tối. Và theo kinh nghiệm theo dõi nhiều giải marathon của tôi, chính khoảng thời gian chạy trong bóng tối này là lúc cuộc đua được định hình.

Từ tối 26/9, các tình nguyện viên đã có mặt tại khu vực xuất phát để nhận phân công và làm quen với quy trình vận hành. Ban tổ chức bố trí hàng trăm tình nguyện viên phối hợp cùng đội ngũ vận hành tại nhiều vị trí. Lực lượng cảnh sát, cảnh sát giao thông và nhân viên y tế địa phương cũng được huy động, phụ trách các nhiệm vụ liên quan đến an ninh, điều tiết phương tiện và hỗ trợ y tế trên đường đua. Sau buổi hướng dẫn, lực lượng này được phân bổ về các điểm trên cung đường, thực hiện lắp đặt hạ tầng, hoàn thiện trạm tiếp nước, khu vực cổ vũ và các hạng mục cần thiết trước khi runner bước vào cuộc đua.

Công tác tổ chức này nghe có vẻ chỉ là hậu cần. Nhưng với một người đã theo dõi các giải chạy trẻ và bán chuyên ở Đông Nam Á suốt gần hai thập kỷ, tôi biết rằng chất lượng của một trạm tiếp nước có thể quyết định thành tích của một runner elite. Một cốc nước đặt đúng tầm tay ở km 30 có giá trị hơn mười cốc đặt sai vị trí ở km 15.

Điểm nhấn của đường chạy này là đoạn ven biển Cửa Lò. Sau khi chạy qua Đại lộ Vinh - Cửa Lò trong khoảng 16 km đầu, runner rẽ vào tuyến Bình Minh, chạy qua khu vực ven biển và quay đầu tại đoạn Cửa Xá. Đây là đoạn đường có gió biển. Vào lúc 4h30 - 5h sáng cuối tháng 9, gió biển miền Trung thường thổi nhẹ, nhưng độ ẩm có thể gây khó chịu cho những runner không quen với khí hậu ven biển. Với các runner elite, đây là đoạn quyết định nhịp độ. Với các runner phong trào, đây là đoạn quyết định tâm lý.

Đan Quyết và Mai Trung: Hai triết lý chạy trên cùng một cung đường

Trước giờ xuất phát, tại khu vực khởi động, tôi quan sát hai runner này ở khoảng cách vài mét. Đan Quyết thể hiện tinh thần thoải mái. Anh vẫy chào máy quay, cười, trao đổi vài câu với những người xung quanh. Mai Trung thì khác. Anh im lặng, tập trung, đôi mắt nhìn về phía trước như thể đã nhìn thấy đích đến từ lúc đó.

Đan Quyết là cái tên quen thuộc trong giới chạy bộ phong trào phía Bắc. Nhưng ở VM Nghệ An 2026, anh xuất hiện với tư cách một trong những ứng viên sáng giá cho ngôi đầu nội dung 42km nam. Vạch xuất phát còn có sự góp mặt của Đào Bá Thành và Lê Văn Hương - những cái tên elite khác.

Mai Trung, 35 tuổi, đến từ Hà Nội, làm việc trong lĩnh vực thương mại điện tử và là thành viên câu lạc bộ Thành Công Runners. Con số khiến tôi chú ý không phải là tuổi, mà là thành tích cá nhân của anh: 2 giờ 41 phút 55 giây tại VnExpress Marathon Hải Phòng 2026. Con số đó đưa anh vào vị trí thứ 69 trong danh sách những người chạy full marathon nhanh nhất lịch sử tại Việt Nam.

Để bạn đọc dễ hình dung: mốc 2h41 là một ngưỡng mà rất ít runner phong trào Việt Nam vượt qua. Nó đòi hỏi không chỉ tâm lý thi đấu ổn định của mọt người làm việc văn phòng, mà còn là một quá trình xây dựng thể lực, dinh dưỡng và chiến thuật bài bản trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Với một người phải chia thời gian giữa công việc thương mại điện tử và các buổi tập, con số 2h41 mang theo nó một câu chuyện về kỷ luật.

Trong mười phút đầu tiên, khi hai runner song hành, tôi để ý đến dáng chạy của họ. Mai Trung chạy với tần số bước chân đều đặn, sải chân ngắn hơn nhưng nhịp nhàng. Đan Quyết có vẻ sử dụng sải chân dài hơn, tận dụng lợi thế về sải để giữ tốc độ với ít năng lượng hơn. Hai cách chạy, hai cách tiết kiệm năng lượng khác nhau. Nhưng trên một cung đường bằng phẳng, có gió biển và quay đầu, sải chân dài thường phải trả giá ở những km cuối.

Sau 3h10, Mai Trung tách lên khoảng 10 mét. Đây là khoảng cách rất nhỏ. Trong một cuộc đua 42 km, 10 mét chỉ là một giây rưỡi ở tốc độ 3 phút 30 giây mỗi cây số. Nhưng nó tạo ra một hiệu ứng tâm lý rất lớn. Người dẫn đầu 10 mét bắt đầu có cảm giác mình đang kiểm soát cuộc đua. Người bám sau 10 mét bắt đầu tự hỏi liệu mình có nên tăng tốc hay không.

Và trong marathon, câu hỏi đó không có đáp án đúng cho đến km thứ 35.

Mỹ Hiền và sự thật về những chiến thắng "ít người ngờ"

Ở nội dung nữ, kịch bản thậm chí còn thú vị hơn. Mỹ Hiền, runner chủ nhà, tạm dẫn đầu. Cô có kỷ lục cá nhân 3 giờ 07 phút 39 giây và sinh hoạt tại câu lạc bộ Nghệ An Runners.

Tôi biết sẽ có người nói: dẫn đầu nội dung nữ ở một giải đấu không tập trung quá nhiều elite nữ thì có gì đáng nói. Nhưng đó chính là kiểu tư duy mà tôi luôn muốn phản biện. Trong một bài viết trước đây của tôi về các giải chạy phong trào Đông Nam Á, tôi đã từng ghi lại một quan sát: những runner thắng ở các giải đấu quy mô vừa không nhất thiết phải là người nhanh nhất về mặt kỹ thuật. Họ là người hiểu cung đường, hiểu khí hậu, và hiểu chính cơ thể mình nhất.

Mỹ Hiền là một runner chủ nhà. Cô sống ở Nghệ An. Cô tập luyện trên chính cung đường này. Cô biết gió biển thổi từ đâu, biết đoạn nào dốc nhẹ, biết trạm tiếp nước nào đặt ở vị trí thuận lợi và biết mình cần tiết kiệm năng lượng ở đâu. Đó là lợi thế mà không một con số thành tích cá nhân nào có thể đo lường được.

Nhưng lợi thế sân nhà chỉ có giá trị nếu runner đó có nền tảng thể lực đủ dày để biến nó thành hành động. Một kỷ lục cá nhân 3 giờ 07 phút 39 giây là nền tảng đó. Nó cho thấy Mỹ Hiền đã xây dựng được nền tảng thể lực để cạnh tranh, và cô đang ở đúng thời điểm thể trạng tốt nhất.

Điều tôi muốn nhấn mạnh là: chiến thắng của một runner chủ nhà ở một giải marathon địa phương không phải là một sự kiện ngẫu nhiên. Nó là kết quả của một quá trình dài mà ít ai theo dõi, ít ai đưa tin, và ít ai ghi lại.

Có những viên ngọc không nằm trên đỉnh bảng xếp hạng, mà nằm dưới lớp bụi của ghế dự bị. Mỹ Hiền chưa bao giờ là cái tên được chú ý nhất trên các trang tin chạy bộ lớn. Nhưng đúng như cách một nhà khảo cổ đào đến lớp đất màu mỡ, giá trị thật của cô lộ ra ở chính nơi người ta ít nhìn nhất: cung đường ven biển Cửa Lò, vào lúc bình minh chưa lên.

Quan sát sâu: Những con số đằng sau một cuộc đua ít runner

Trước trận đua, tôi có dịp trao đổi với một số thành viên của cộng đồng chạy bộ phía Bắc như Thành Mèo, Vinh Runner. Nhận định chung của họ là: đây là giải đấu có ít runner chạy 42km nhất, tạo điều kiện thuận lợi để tranh giải, phá kỷ lục cá nhân; cung đường chạy của Nghệ An khá thuận lợi, đường đẹp.

Nhận định này nghe có vẻ đơn giản. Nhưng nó chứa đựng một điều mà tôi nghĩ nhiều người bỏ qua.

Trong hầu hết các giải marathon lớn tại Việt Nam, cự ly 42km thường có hàng nghìn runner. Điều đó tạo ra một môi trường thi đấu hoàn toàn khác: đông người, nhiều tốc độ khác nhau, khó tách đoàn, và đặc biệt là khó kiểm soát nhịp độ trong 10 km đầu tiên. Một runner có chiến lược âm tính (chạy chậm ở đầu, tăng tốc ở cuối) thường bị cuốn theo đám đông và đốt sạch năng lượng trước khi cuộc đua thực sự bắt đầu.

Ở một giải đấu ít runner ở cự ly dài, mọi thứ khác đi. Đoàn chạy thưa hơn, khoảng cách giữa các nhóm lớn hơn, và từng runner có không gian để thực hiện chiến lược của riêng mình. Với các runner elite, ít người đối thủ nghĩa là ít biến số. Họ có thể chạy theo đúng nhịp độ đã định, tách đoàn theo ý muốn, và kiểm soát cuộc đua theo cách mà ở một giải đông người họ không thể làm được.

Đó là lý do vì sao ở VM Nghệ An 2026, ba cái tên dẫn đầu cự ly 42km có thể tách đoàn chỉ sau vài phút xuất phát. Đó không phải là dấu hiệu của một cuộc đua thiếu cạnh tranh. Đó là dấu hiệu của một cuộc đua được thiết kế để những người giỏi nhất thể hiện đúng phẩm chất của mình.

Chiếc xẻng của tôi là dữ liệu, và xG là thước đo không bao giờ biết nói dối. Trong chạy bộ đường dài, "xG" không tồn tại. Nhưng có những chỉ số tương đương: nhịp độ trung bình mỗi km, biến động nhịp độ, thời gian ở vùng nhịp tim, và khả năng duy trì tốc độ ở đoạn cuối. Nếu bạn nhìn vào việc Mai Trung dẫn 10 mét sau 10 phút, bạn sẽ nghĩ đó là một cuộc đua cân bằng. Nhưng nếu bạn nhìn vào lịch sử thi đấu của cả hai runner, bạn sẽ thấy một câu chuyện ít nhất quán hơn.

Mai Trung có một thành tích marathon dưới 2h42. Anh đã chứng minh được khả năng duy trì tốc độ trong suốt 42km ở một giải marathon lớn. Anh là một runner có nền tảng aerobic vững chắc, và với một người ở độ tuổi 35, điều đó có nghĩa là anh đã xây dựng được một quỹ thời gian tập luyện đáng nể trong khi vẫn duy trì công việc toàn thời gian trong ngành thương mại điện tử.

Đan Quyết, ngược lại, mang đến một năng lượng thi đấu khác biệt. Sự thoải mái của anh trước giờ xuất phát có thể được đọc theo hai cách. Cách thứ nhất là anh tự tin và không bị áp lực tâm lý. Cách thứ hai là anh chưa thực sự bước vào trạng thái tập trung cao độ. Trong marathon, sự khác biệt giữa hai cách đọc này có thể quyết định thành tích ở km 38.

Góc nhìn phản trực giác: Tỷ lệ "dẫn đầu sớm" và cái bẫy của người chạy nhanh nhất 10 km đầu

Đây là phần tôi muốn dành nhiều thời gian nhất, bởi vì nó liên quan đến một quan sát mà tôi đã tích lũy qua nhiều năm theo dõi các giải chạy trẻ và bán chuyên ở Đông Nam Á.

Khi một runner dẫn đầu sau 10 km đầu tiên, truyền thông thường có xu hướng tung hô họ như ứng viên số một cho chiến thắng. Nhưng dữ liệu lịch sử của marathon lại chỉ ra một điều ngược lại: ở trình độ phong trào và bán chuyên, người dẫn đầu ở km thứ 10 có xác suất chiến thắng không cao hơn đáng kể so với những người bám sau. Lý do nằm ở cách cơ thể con người phân bổ năng lượng.

Marathon là một bài kiểm tra về khả năng giới hạn tốc độ trong 30 km đầu để có thể duy trì tốc độ cao trong 12 km cuối. Hầu hết những người chạy phong trào có xu hướng chạy đoạn đầu nhanh hơn khả năng thực tế của họ. Điều này dẫn đến hiện tượng "tường đôi mươi" (hit the wall) xảy ra ở khoảng km 30 đến 35, khi cơ thể cạn kiệt glycogen và các hệ năng lượng bắt đầu phụ thuộc vào chất béo.

Vì vậy, khi bạn thấy Mai Trung dẫn trước Đan Quyết 10 mét sau 10 phút, đừng vội kết luận. Hãy tự hỏi ba câu hỏi.

Thứ nhất, nhịp độ ở km thứ 5 của họ là bao nhiêu? Nếu cả hai đang chạy ở nhịp độ 3 phút 45 giây mỗi cây số, thì họ đang ở vùng nhịp độ hợp lý cho mục tiêu dưới 2 giờ 45 phút. Nếu họ đang chạy ở nhịp độ 3 phút 30 giây, thì cuộc đua có thể sẽ kết thúc bằng một cuộc đấu tốc độ ở km cuối - hoặc một sự sụp đổ ở km 32.

Thứ hai, dáng chạy của họ thay đổi như thế nào theo thời gian? Một runner có dáng chạy giữ được sự ổn định ở km 30 thường là người có nền tảng thể lực tốt hơn. Sự thay đổi dáng chạy - vai gù xuống, sải chân ngắn lại, tần số bước giảm - là dấu hiệu sớm nhất của mệt mỏi.

Thứ ba, họ uống nước và tiếp năng lượng như thế nào? Ở các giải marathon, việc bỏ qua một trạm tiếp nước hoặc uống quá ít ở km 15 có thể dẫn đến hậu quả ở km 35. Và đây là nơi chất lượng công tác tổ chức của VM Nghệ An 2026 phát huy tác dụng. Với hàng trăm tình nguyện viên và một hệ thống trạm tiếp nước được hoàn thiện kỹ lưỡng từ tối 26/9, các runner elite có điều kiện để thực hiện đúng kế hoạch dinh dưỡng của mình.

Mùa hè đại dịch dạy tôi rằng: thứ bị chôn vùi nhất đôi khi là thứ sáng rõ nhất. Trong trường hợp của một cuộc đua marathon, thứ bị chôn vùi nhất chính là khả năng chạy đều ở 30 km đầu. Nó không hào nhoáng. Nó không tạo ra những khoảnh khắc đáng nhớ. Nhưng nó là nền tảng của mọi chiến thắng.

Và khi bạn nhìn vào Mỹ Hiền dẫn đầu nội dung nữ, bạn sẽ thấy chính xác điều đó. Cô không phải là người nhanh nhất ở 5 km đầu. Cô là người có khả năng duy trì nhịp độ ổn định và tận dụng lợi thế sân nhà để điều chỉnh chiến lược theo từng đoạn đường. Đó là kiểu chiến thắng mà tôi luôn hướng đến khi theo dõi các giải chạy. Không phải chiến thắng của người bùng nổ một trận. Mà là chiến thắng của người hiểu rõ bản thân và cung đường mình đang chạy.

Cung đường Cửa Lò: Nơi cuộc đua thực sự được định hình

Có một điều mà các phân tích về marathon thường bỏ qua: địa hình. Chúng ta nói nhiều về nhịp độ, về dinh dưỡng, về tâm lý. Nhưng chúng ta ít khi nói về việc một cung đường cụ thể thay đổi cách runner phải phân bổ năng lượng như thế nào.

Với VM Nghệ An 2026, cung đường có hai đoạn đáng chú ý.

Đoạn thứ nhất là Đại lộ Vinh - Cửa Lò. Đây là một đoạn đường thẳng dài, dốc nhẹ, ít bóng râm. Vào lúc 3h30 - 4h30 sáng, nhiệt độ còn thấp và ánh sáng yếu, đây là đoạn đường lý tưởng để duy trì nhịp độ. Nhưng nếu bạn chạy quá nhanh ở đoạn này, bạn sẽ phải trả giá ở đoạn sau.

Đoạn thứ hai là tuyến Bình Minh và khu vực ven biển Cửa Lò. Sau khi quay đầu tại đoạn Cửa Xá, runner phải đối mặt với gió biển ở phía sau. Đây là đoạn đường cần sự tập trung cao độ về nhịp độ, bởi vì gió có thể làm giảm tốc độ của bạn mà bạn không hề nhận ra. Nhiều runner phong trào mất cảm giác nhịp độ ở đoạn này và vô tình chạy chậm lại, đánh mất cơ hội phá kỷ lục cá nhân.

Với các runner elite như Mai Trung, Đan Quyết, Đào Bá Thành hay Lê Văn Hương, đây là đoạn đường họ cần sử dụng kinh nghiệm để duy trì tốc độ. Với các runner phong trào, đây là đoạn đường họ cần chấp nhận rằng mình sẽ mất tốc độ, và điều chỉnh mục tiêu cho phù hợp.

Điều tôi muốn nhấn mạnh là: cung đường của VM Nghệ An 2026 không phải là một cung đường dễ phá kỷ lục cá nhân. Nó là một cung đường dễ phá kỷ lục cá nhân nếu bạn hiểu nó. Và sự khác biệt giữa hai điều này là tất cả.

Về hệ thống COT và ý nghĩa của nó với cuộc đua

Một điểm đáng chú ý trong bảng thông tin của VM Nghệ An 2026 là hệ thống COT.

Cự ly 21km có hai mốc COT, ở km 10 lúc 5h40 và km 16,9 lúc 6h50. Đường chạy đóng lúc 7h30. Cự ly 10km có một mốc COT ở km 6 lúc 6h15, đường chạy đóng lúc 7h. Cự ly 5km không có COT, đường chạy đóng lúc 7h15.

Đối với các runner, COT không chỉ là một mốc thời gian. Nó là một ranh giới tâm lý. Nếu bạn không vượt qua được COT km 10 lúc 5h40 ở cự ly 21km, bạn sẽ bị loại khỏi cuộc đua. Điều này có nghĩa là bạn phải duy trì nhịp độ trung bình ít nhất 5 phút 40 giây mỗi cây số trong 10 km đầu tiên.

Với các elite, đây không phải là một thách thức. Với các runner phong trào có mục tiêu hoàn thành, đây là một lời nhắc nhở rằng marathon và bán marathon là những môn thể thao có thời hạn. Bạn không thể chạy mãi. Bạn phải chạy đủ nhanh để ở lại trong cuộc đua.

Và đây là lý do vì sao tôi luôn khuyên các runner phong trào nên nghiên cứu kỹ hệ thống COT trước khi đăng ký một cự ly. Nó không phải là một chi tiết hậu cần. Nó là một phần của chiến lược thi đấu.

Khoảnh khắc nhận bib: Khi cộng đồng chạy bộ trở thành một lớp trầm tích văn hóa

Không khí tại buổi nhận bib diễn ra tại Nhà Văn hóa Lao động Nghệ An trong hai ngày 25-26/9 là một điều tôi muốn ghi lại.

Đây là lần đầu giải đấu tổ chức trên quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh với bốn cự ly. Điều đó có nghĩa là có một làn sóng runner từ khắp cả nước đổ về Nghệ An. Họ không chỉ đến để chạy. Họ đến để gặp gỡ, để chia sẻ, để trở thành một phần của một cộng đồng.

Và trong cộng đồng đó, có những người như Thành Mèo, Vinh Runner - những người không chỉ chạy giỏi mà còn là những người kết nối, những người chia sẻ kinh nghiệm, những người giúp các runner mới tiếp cận với môn thể thao này.

Tôi đã theo dõi các giải chạy bộ ở Philippines, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam trong nhiều năm. Và tôi có thể nói rằng: điều làm nên sự khác biệt của cộng đồng chạy bộ Việt Nam không nằm ở số lượng giải đấu. Nó nằm ở chất lượng của sự kết nối giữa những người tham gia.

Vạch xuất phát của cự ly 42km tại VM Nghệ An 2026 còn có sự xuất hiện của các câu lạc bộ "chủ nhà" như Nghệ An Runner và Hà Tĩnh Runner trong màu áo hồng nổi bật, tạo không khí sôi động. Nhìn vào khối người mặc áo hồng đó, tôi nghĩ về một điều mà tôi đã viết trong một bài báo cách đây vài năm: khán đài không chỉ là nơi vang tiếng hò reo. Nó là lớp trầm tích ghi lại cách một thế hệ yêu bóng đá - và trong trường hợp này là chạy bộ.

Điều tôi chưa thấy trong các bài tường thuật

Có một điều mà tôi nhận thấy sau khi đọc lại các ghi chép về cuộc đua ở cự ly 42km nam.

Khi Mai Trung dẫn trước Đan Quyết khoảng 10 mét sau 10 phút, hầu hết các bài tường thuật sẽ ghi lại khoảnh khách đó như một sự kiện. Nhưng điều thực sự quan trọng không phải là khoảnh khắc đó. Điều quan trọng là những gì diễn ra sau đó.

Tôi đã xem lại rất nhiều cuộc đua marathon ở Đông Nam Á trong ba năm qua. Và tôi nhận thấy một mẫu hình: những cuộc đua được quyết định bởi khoảng cách 10 mét ở km thứ 5 thường không được quyết định bởi khoảng cách 10 mét ở km thứ 5. Chúng được quyết định bởi khả năng của runner dẫn đầu trong việc duy trì sự tập trung khi không còn ai bám sau. Và bởi khả năng của runner bám sau trong việc chấp nhận rằng họ đang ở phía sau mà không hoảng loạn.

Đây là một khía cạnh tâm lý của marathon mà ít ai nói đến. Chạy một mình ở phía trước cũng khó như chạy phía sau. Khi bạn là người dẫn đầu, bạn không có ai để quan sát, không có ai để điều chỉnh nhịp độ theo, không có ai để chia sẻ gánh nặng tâm lý. Bạn phải tự trở thành người dẫn đường cho chính mình.

Và trong trường hợp của Mai Trung, với thành tích 2 giờ 41 phút 55 giây tại VnExpress Marathon Hải Phòng 2026, anh là người đã từng trải qua cảm giác đó. Anh đã từng là người dẫn đầu ở một giải marathon lớn. Anh đã từng chạy một mình trong một khoảng thời gian. Đó là lợi thế mà không một con số thành tích nào có thể đo lường được.

Điều tôi muốn gửi đến bạn đọc

Có một điều tôi luôn muốn nhấn mạnh trong mỗi bài viết của mình: giá trị thật của một bản hợp đồng không nằm ở điều khoản giải phóng, mà nằm ở những điều khoản người ta vội bỏ trống. Và giá trị thật của một cuộc đua không nằm ở kết quả cuối cùng. Nó nằm ở những khoảng trống mà người ta bỏ qua trong quá trình theo dõi.

VM Nghệ An 2026 là một giải đấu có ít runner ở cự ly 42km. Điều đó có nghĩa là sẽ có ít người theo dõi. Sẽ có ít bài viết. Sẽ có ít phân tích. Nhưng đối với những người bên trong cuộc đua - những người đã dành hàng tháng trời tập luyện, những người đã sắp xếp công việc, gia đình, những người đã đặt cược sức khỏe và tinh thần của mình vào một buổi sáng ở Nghệ An - đó là tất cả.

Nếu bạn là một runner đang chuẩn bị cho cuộc đua của mình, đây là điều tôi muốn bạn ghi nhớ: khoảng cách 10 mét sau 10 phút không quyết định kết quả của 42 cây số. Điều quyết định kết quả là cách bạn xử lý khoảng cách đó trong 32 cây số tiếp theo.

Và nếu bạn là một người theo dõi, một nhà báo, một người viết, đây là điều tôi muốn bạn ghi nhớ: đừng chỉ viết về người chiến thắng. Hãy viết về những người đã xây dựng nên chiến thắng đó từ nhiều tháng trước. Hãy viết về những người như Mỹ Hiền, người đã tập luyện trên chính cung đường ấy, chờ đợi khoảnh khắc ấy trong nhiều năm. Hãy viết về khoảng thời gian từ tối 26/9, khi hàng trăm tình nguyện viên có mặt ở Quảng trường Hồ Chí Minh để lắp đặt trạm tiếp nước và chuẩn bị cho một buổi sáng mà hầu hết thành phố sẽ ngủ quên.

Mọi ngôi sao đều từng là một mảnh ghép nằm sai vị trí trong bản đồ tuyển trạch. Và mọi chiến thắng marathon đều bắt đầu từ một buổi sáng tối trời, khi chỉ có tiếng bước chân và tiếng thở của chính mình vang lên trên một con đường dài không người.

Nhìn về phía trước

Sau khi cự ly 42km xuất phát lúc 3h, các cự ly khác lần lượt vào cuộc: 21km lúc 4h, 10km lúc 5h, và 5km lúc 6h. Đường chạy lần lượt đóng lại theo các mốc COT đã công bố: 21km đóng lúc 7h30, 10km đóng lúc 7h, 5km đóng lúc 7h15.

Điều này có nghĩa là vào khoảng 7h sáng ngày 27/9, trên đường Trường Thi, đoạn giao với Lê Văn Hưu, sẽ có hàng nghìn người về đích trong một khoảng thời gian ngắn. Đó là khoảnh khắc mà mọi nỗ lực hậu cần, mọi giờ tập luyện, mọi quyết định chiến thuật được tổng kết lại. Và cũng là khoảnh khắc mà những câu chuyện mới bắt đầu.

Bởi vì marathon không kết thúc ở vạch đích. Nó chỉ chuyển sang một vòng mới: vòng của những runner đã hoàn thành, những người sẽ trở về nhà, nghỉ ngơi, phục hồi, và bắt đầu chuẩn bị cho giải đấu tiếp theo.

Và ở vòng tiếp theo đó, biết đâu, sẽ có một runner trẻ nào đó đang ở Nghệ An, lần đầu tiên chứng kiến một cuộc đua marathon, và tự nhủ rằng vài năm nữa mình sẽ đứng ở vạch xuất phát lúc 3h sáng. Đó là cách một thế hệ chạy bộ mới được hình thành. Không phải qua những buổi truyền thông rầm rộ. Mà qua những khoảnh khắc im lặng ở một quảng trường, vào lúc trời còn chưa sáng.

Trong thế giới mà người ta thường chỉ nhìn vào bảng xếp hạng, tôi chọn nhìn vào những gì bị chôn vùi. Không phải vì nó hấp dẫn hơn. Mà vì nó thật hơn.

VM Nghệ An 2026 khép lại ở vạch đích đường Trường Thi. Nhưng câu hỏi mà nó để lại cho tôi thì còn mở: khi một giải đấu ít runner được tổ chức với chất lượng tổ chức cao, với một cung đường được thiết kế để tạo ra kỷ lục cá nhân, và với sự xuất hiện của những runner như Mai Trung, Đan Quyết, Mỹ Hiền - liệu chúng ta có đang chứng kiến sự hình thành của một chuẩn mực mới cho marathon phong trào Việt Nam?

Một chuẩn mực mà trong đó, khoảng cách 10 mét sau 10 phút không còn là một con số để tường thuật, mà là một bài học về kỷ luật.

Tôi không đi tìm kho báu ở nơi đèn sáng nhất. Tôi soi đèn vào những góc tối mà người khác bỏ quên. Và ở Nghệ An, trong bóng tối trước bình minh, tôi đã tìm thấy một thứ đáng để ghi lại: một cuộc đua dài 42 cây số bắt đầu bằng 10 mét, và kết thúc bằng một câu hỏi về việc chúng ta đang xây dựng một thế hệ runner như thế nào.

Bạn có bao giờ tự hỏi điều gì thực sự diễn ra trong 10 mét đầu tiên của một cuộc đua marathon?